— Co powiedziałeś? — Anna zamarła, czując, jak w środku wszystko zamarzło. Serhij stał przy drzwiach, mocno trzymając pęk kluczy. Jego zwykle żywa twarz zastygła w masce irytacji.
— Nie mogę już tak żyć, — powtórzył tonem pozbawionym emocji. — Ani ja, ani matka. Zbieraj dzieci i przeprowadzajcie się do Lipówki. Dom babci jeszcze stoi, dach jest w porządku. Jakoś przeżyjecie.
Anna patrzyła na niego jak na obcego. Dziesięć lat wspólnego życia, troje dzieci — a tu taki wyrok. Umierająca wioska, gdzie zostało tylko kilka domów, bez sklepów, a nawet porządnych dróg.
— Dlaczego… — zaczęła, ale przerwał jej.
— Bo mam dość, — Serhij odwrócił wzrok. — Ciągłych wyrzutów, tego niekończącego się narzekania, że tylko siedzisz z dziećmi. Matka miała rację: stałaś się kurą domową. Nie poznaję tej kobiety, za którą kiedyś się ożeniłem.
Łzy podeszły jej do gardła, ale Anna je powstrzymała. Za ścianą spały dzieci — Masza i Alosza, a starszy, Kirył, pewnie wszystko słyszał.
— Gdzie będę pracować? Za co będziemy żyć? — jej głos był ledwo słyszalny. Serhij rzucił na stół kopertę.
— Tam są pieniądze na początek. I dokumenty na dom — już dawno jest na ciebie. Jeśli jesteś taka samodzielna, pokaż to w praktyce.
Odwrócił się i, nie wypowiadając już ani słowa, wyszedł z pokoju. Po chwili zatrzasnęły się drzwi wejściowe.
Anna powoli usiadła na krześle. W głowie krążyło jedno bezsensowne wspomnienie: „Upiekłam jego ulubiony jabłecznik. Na śniadanie”.
Dom powitał ich stęchłym chłodem. Anna weszła, trzymając w ramionach śpiącą Maszę, i poczuła, jak jej serce ściska. Tutaj spędziła dzieciństwo — letnie wizyty u babci, zapach świeżego chleba, trawy na strychu, jabłka w piwnicy. Teraz — kurz, pajęczyny i posmak opuszczenia.
Kirył, poważny jak na swój wiek, przeszedł do środka i otworzył okiennice. Przez brudne okna przedostały się promienie kwietniowego słońca, oświetlając unoszące się w powietrzu pyłki.
— Tu jest zimno, — poskarżył się Alosza, obejmując się ramionami. — Zaraz rozpalimy w piecu, zrobi się cieplej, — Anna starała się, aby jej głos brzmiał pewnie. — Kirył, pomożesz mamie? Chłopak kiwnął głową, nie patrząc na nią. Milczał przez całą drogę, odkąd usłyszał ostatnią rozmowę rodziców.
Na szczęście stary piec okazał się sprawny. Kiedy płomienie zaczęły lizać brzozowe polana, a pokój wypełnił się ciepłem, Anna poczuła, jak nieco się rozluźnia.
— Mamo, na długo tu zostaniemy? — zapytał Alosza, przyglądając się starym zdjęciom na ścianie. — Nie wiem, maluchu, — odpowiedziała szczerze. — Najpierw się zadomowimy, potem zdecydujemy.
Pierwszą noc spędzili wszyscy razem na szerokim łóżku babci. Dzieci szybko zasnęły, zmęczone przeprowadzką. A Anna leżała, patrząc w sufit, i myślała, co doprowadziło ją do takiego losu.
Rano, uwolniwszy się z objęć śpiących dzieci, wyszła na podwórze. Działka była zarosła chwastami. Jabłonie, które niegdyś dawały obfite plony, teraz stały pokręcone, z połamanymi gałęziami. Stodoła pochylona, a studnia pokryta mchem.
Anna spojrzała na swoją nową własność i nagle, ku swojemu zaskoczeniu, zaśmiała się — gorzko, rozpaczliwie. Oto jej dziedzictwo. Jej nowe początki.
Pierwsze dni na wsi były jak niekończący się koszmar. Każdego ranka budziła się, mając nadzieję, że obudzi się w mieszkaniu, usłyszy hałas ekspresu do kawy i głos Serhija.
— Mamo, kiedy tata po nas przyjedzie? — pytała Masza, przyzwyczajona do niedzielnych spacerów z ojcem. — Wkrótce, skarbie, — odpowiadała Anna, nie wiedząc, jak wyjaśnić to, czego sama nie rozumiała.
Telefon milczał. Serhij ignorował jej telefony. Pewnego dnia przyszła krótka wiadomość: „Macie wszystko, czego potrzebujecie. Dajcie mi czas”.
Czas. Na co on liczył? Na to, że zrozumie, jak źle mu bez rodziny? A może wręcz przeciwnie — że całkowicie wykreśli ich ze swojego życia?
Pod koniec pierwszego tygodnia stało się jasne, że pieniędzy, które zostawił Serhij, nie wystarczy na długo. Trzeba było naprawić piec, naprawić dach, kupić jedzenie. Ale najgorszym odkryciem było to, że na wsi po prostu nie było pracy.
— Może wrócić do miasta? — zaproponowała Polina Iwanowna, jedna z nielicznych sąsiadek z Lipówki. Anna pokręciła głową: — Nie ma dokąd wracać. A tutaj przynajmniej mamy dach nad głową.
Tego dnia postanowiła posprzątać ogródek. Ziemia, porzucona na lata, zarosła chwastami, ale Anna pamiętała, jak obfite były babcine grządki.
— Kirył, pomożesz? — zwróciła się do starszego. Chłopak tylko kiwnął głową, wciąż milczący i zdystansowany.
Pracowali razem, wyrywając korzenie chwastów i łamiąc ciężkie bryły ziemi. Ręce, przyzwyczajone do lekkiej pracy w domu i pracy na komputerze, szybko pokryły się odciskami. Wieczorem bolał ją kręgosłup, a ramiona były tak obolałe, jakby ktoś je skurczył. Ale przez cały dzień udało im się oczyścić tylko mały kawałek ziemi.
— Mamo, — nagle powiedział Kirył, przerywając milczenie. — Po co to robimy?
— Żeby posadzić warzywa: ziemniaki, marchew, pomidory, — zaczęła wyjaśniać Anna.
— Nie, chodzi mi o coś innego, — przerwał jej syn. — Dlaczego jesteśmy tutaj? Czemu nie wracamy do domu? Co się stało między tobą a tatą?
Anna wyprostowała się, wycierając pot wierzchem dłoni. Jak wyjaśnić dziecku prawdę? Przyznać, że ojciec ich porzucił? Opowiedzieć o dawnych urazach matki Serhija, która zawsze uważała ją za niegodną jego syna? A może przyznać, że miał inną kobietę?
— Musimy dać sobie czas, żeby to wszystko przemyśleć, — ostrożnie odpowiedziała. — Czasem dorośli muszą być osobno, żeby zrozumieć…
— Zrozumieć, czy się kochają, — dokończył za nią Kirył. W jego głosie zabrzmiała taka dorosła gorycz, że serce Anny ścisnęło się. — To przez tę ciocię, tak? Która była u nas na świętach?
Anna zamarła. Walerija — wysoka, elegancka towarzyszka Serhija. „Tylko koleżanka” — mówił, kiedy podejrzewała go o zbyt późne powroty.
Mąż wyrzucił mnie do starej wioski z trójką dzieci, a tydzień później znalazłam tam coś, co zmieniło moje życie na zawsze.
— Może, — szczerze przyznała. — Ale pamiętaj: tata kocha was troje. A ja… Zrobię wszystko, żeby wam było dobrze, nawet tutaj.
Kirył spojrzał na nią uważnie, a potem nagle zrobił krok naprzód i przytulił ją. Jego objęcia były silne, prawie męskie.
— Damy radę, mamo, — powiedział pewnie. — Ty i ja. A dzieci na pewno wychowamy.
Tej nocy, po tym jak dzieci zasnęły, Anna długo siedziała przy oknie, patrząc na gwiazdy — duże, jasne, zupełnie inne niż miejskie. Po raz pierwszy od momentu przeprowadzki do Lipówki poczuła nie rozpacz, ale dziwny wewnętrzny spokój. Jakby ziemia pod starym domem dawała jej siłę.
Od tego czasu codziennie pracowała w ogródku, teraz już razem z Aloszą i Maszą. Dzieci, które wcześniej marudziły, nagle zapaliły się pomysłem stworzenia „specjalnego plonu”. Masza nawet sporządziła plan przyszłego ogródka, gdzie między grządkami koniecznie miały rosnąć kwiaty — „żeby było ładnie, jak w parku”.
Pewnego dnia łopata uderzyła o coś twardego, wydając metaliczny dźwięk.
— Korzeń? — zapytał Alosza, podchodząc bliżej.
Anna ostrożnie odkopała ziemię rękami i zamarła. Na dłoni błyszczał okrągły przedmiot wielkości monety, ale bardziej masywny i wyraźnie starożytny. Wytarła go o dżinsy, usuwając brud, i zobaczyła profil mężczyzny — może króla.
— Mamo, to skarb? — szepnęła Masza, zaglądając przez ramię.
— Nie sądzę, — uśmiechnęła się Anna. — Po prostu stara moneta. Może babcia kiedyś ją zgubiła.
Ale wewnętrzny głos podpowiadał, że babcia Wiera była zbyt pedantyczna, żeby zgubić monety, szczególnie nie taką.
Na pewno miałą to jakieś znaczenie. I choć Anna była pewna, że tajemnica tej wioski i starego domu wkrótce się ujawniają, w tym momencie czuła, że wszystko będzie dobrze.
Po tym, jak dzieci zasnęły, Anna wyjęła monety i ułożyła je na stole. Pod światłem lampy dokładnie przyjrzała się datom — 1897, 1899. Epoka cesarska, pomyślała. Złoty imperialec? Mgliste wspomnienie opowieści dziadka o tych rzadkich monetach wróciło do niej.
Noc spędziła bez snu, zastanawiając się nad znaleziskiem. Jeśli to rzeczywiście złoto, ile może być warte? Skąd się tu wzięło? I najważniejsze — czy jest ich więcej?
Następnego ranka zadzwoniła do jedynej osoby, która mogła jej pomóc — do wujka Wiktora, brata jej ojca, który mieszkał w sąsiednim miasteczku.
— Wujek Wiktorze, — zaczęła niepewnie. — Znalazłam stare monety na działce babci Wery. Są żółte, ciężkie, z profilem…
— Złote imperatory? — przerwał jej, a jego głos wypełnił się ekscytacją. — Aniu, to na pewno one?
— Nie wiem, wujku Wiktorze, — odpowiedziała. — Ale wydają się być złote…
— Zostań w domu, — powiedział stanowczo. — Nikomu ani słowa. Będę za trzy godziny.
Pojawił się dokładnie o czasie, podjeżdżając pod dom starym „Niwą”. Brodaty, w znoszonej kurtce, ale z żywymi oczami. Anna nie widziała go przez trzy lata, od pogrzebu cioci Leny.
Wujek Wiktor wziął jedną monetę, obrócił ją w rękach i nawet sprawdził zębami.
— Złoto, — stwierdził. — I to nie byle jakie złoto, ale prawdziwa kolekcjonerska wartość. Aniu, wyobrażasz sobie, co znalazłaś?
Pokiwała głową.
— To skarb, prawdziwy skarb, — ogłosił, opadając na krzesło. — Każda moneta jest warta dużo pieniędzy. A jeśli jest ich więcej…
— Skąd się tu wzięły? — zdziwiła się Anna. — Babcia nigdy nie miała złota.
Wiktor uśmiechnął się.
— A ty nie wiesz? Choć skąd mogłabyś wiedzieć… Twoja babcia Wera wyszła za miejscowego chłopaka, Iwana Krasnowa. Ale przedtem należała do innej rodziny — Lewickich. Przed rewolucją byli bogaci, mieli młyn i duże gospodarstwo. Kiedy przyszli bolszewicy, dziadek Lewicki, jak mówią, zakopał wszystkie swoje oszczędności gdzieś na swojej ziemi. A potem go rozstrzelali, bo był kułakiem. Jedynego dziecka, twoją prababcię, oszczędzili tylko dlatego, że była dzieckiem.
— I nikt nie szukał tego złota? — zdziwiła się Anna.
— Oczywiście, że szukali, — odpowiedział wujek. — Chodziły legendy o skarbie Lewickich. Tylko nikt nie znał dokładnego miejsca. Ziemi było za dużo.
Anna zmarszczyła brwi.
— Ale dlaczego akurat ta ziemia trafiła do babci Wery?
— Po wojnie, gdy tworzyli kołchozy, ziemię podzielili. Werze, jako bezpośredniej spadkobierczyni Lewickich, przydzielili ten kawałek — ten sam, na którym teraz siedzimy. Może ktoś w radzie gminnej wiedział o rodzinnej historii.
W tym czasie dzieci, które bawiły się na podwórku, podniosły hałas. Kirill kopał przy starej jabłoni, a po ekscytowanych krzykach Maszy było wiadomo, że zrobili nowe odkrycie.
Wieczorem na stole leżało już dwadzieścia osiem złotych monet, masywny krzyż kościelny i trzy eleganckie złote wisiorki z kamieniami szlachetnymi.
— Co teraz zrobić? — zapytała Anna, patrząc na skarb.
Wujek Wiktor podrapał się po brodzie.
— Zgodnie z prawem musisz zgłosić znalezisko państwu. Przysługuje ci nagroda — do połowy wartości. Ale…
— Ale? — powtórzyła.
— Jeśli sądząc po porozrzucanych monetach, skarb jest rozległy. Archeolodzy mogą przyjechać, wszystko przekopać, a odszkodowanie będzie wypłacane długo. I nie ma gwarancji, że oszacują wartość prawidłowo.
Anna patrzyła na złoto migoczące w świetle lampy. Każda moneta niosła historię, która przetrwała rewolucję, wojnę i epokę radziecką. Ten skarb mógł całkowicie odmienić jej życie i życie dzieci.
— Muszę pomyśleć, — powiedziała cicho.
